Lichaamstaal - Train je ogen

Zo verbeter je je zicht

Je gaat een paar keer per week naar de sportschool om je bovenlichaam te trainen, je stapt op de fiets om aan je conditie te werken en je eet gezond om op gewicht te blijven. Toch vergeet je iets wat misschien wel het allerbelangrijkste is om te trainen: je gezichtsvermogen. Bij alles wat je doet, van singletracks volgen tot het lezen van een plattegrond van een skigebied, zonder een goed zicht kom je nergens. Door onze oogtips op te volgen, zie je vanzelf het verschil.

HET OOG VAN DE CAMERA – hoe werkt je oog?
Terwijl je deze pagina leest, reflecteert het licht vanaf de pagina in je ‘cornea’, oftewel je hoornvlies. Het hoornvlies is het transparante, heldere vlies aan de voorzijde van het oog en fungeert als een cameralens. Hoewel het slechts een halve millimeter dik is, bevat het meer zenuwuiteinden dan enig ander plek in je lichaam. Het hoornvlies neemt licht op en buigt deze weer af naar de pupil. Je maakte deze ‘lens’ schoon door simpel te knipperen. Het gekleurde deel van je oog is de iris (het regenboogvlies) met de pupil in het midden. Door het groter en kleiner maken van de pupilopening bepaalt de iris hoeveel licht er in het oog komt. Je zou dit met een diafragma van een camera kunnen vergelijken. Valt er te veel licht in het oog, dan trekt de kringspier van de iris zich samen en wordt de pupil kleiner, bij te weinig licht wordt de pupil groter. De kleur van de iris wordt overigens bepaald door de hoeveelheid pigmentcellen (melanine.) Wanneer het licht de iris is gepasseerd, belandt het op het netvlies (retina). Dit is een flinterdun lichtgevoelig vlies dat de binnenzijde van het oog bekleedt. De retina werkt als de film binnenin een camera. Het bevat miljoenen zogenaamde fotoreceptoren. Deze vangen lichtstralen op en zetten ze om zenuwprikkels die langs de optische zenuw naar de hersenen worden verzonden. De hersenen interpreteren de prikkels en ontwikkelen de uiteindelijke beelden. De beweging van je oog wordt gecontroleerd door de oogspieren. Dankzij vier rechte en twee schuine oogspieren kun je je oog net als een camera alle kanten oprichten. Ideaal dus als je een bal volgt of de loop van een wildstromende rivier wilt inschatten.

FOCUS – train je ogen
Uit ervaringen van Amerikaanse topsporters blijkt dat visuele trainingen helpen om je prestaties te verbeteren. Deze trainingen zorgen er voor dat je sneller visuele informatie kunt verwerken. Hierbij kun je denken aan sporten waar je snel het terrein moet ‘lezen’ zoals kajakken, mountainbiken, skiën, snowboarden maar natuurlijk ook balsporten zoals squash en tennis. Doe deze oefeningen 4 keer per week, besteed 3 minuten per oefening.

1. Vaardigheid: Hand-oogcoördinatie. Van klimmen tot beachvolleybal, het behoeft geen uitleg dat dit voor veel sporten onontbeerlijk is.
Doen: Laat een vriend(in) een rietje horizontaal op een paar centimeter van je neus houden. Probeer, terwijl je naar het rietje kijkt, twee stukken ongekookte spaghetti door de tegenoverliggende uiteinden van het rietje te voeren. Speel met de afstand en herhaal de oefening.

2. Vaardigheid: Zien – denken –reageren.
Hoe sneller dit proces verloopt, hoe eerder je om een steen op de piste of om een boomwortel kunt slalommen.
Doen: Verzamel een paar oude voetballen (bij voorkeur leren exemplaren vanwege de vlakken) en zet op een paar vlakken een nummer. Laat iemand anders de bal naar je toegooien en roep vlak voordat je de bal vangt het laatste nummer dat je ziet.

3. Vaardigheid: Focussen.
Fietsen, skiën en balsporten vereisen allemaal dat je snel je focus van obstakels dichtbij naar obstakels ver weg kunt verleggen.
Doen: Ga op 3 meter afstand van een boekenkast staan en houd een boek of magazine op ooghoogte op een paar centimeter van je gezicht. Lees een paar woorden en probeer vervolgens de letters op een willekeurige kaft in de boekenkast te lezen. Doe dit een paar keer snel achter elkaar.

4. Vaardigheid: Periferie visie (breed blikveld). Als teamsporter is het bijna noodzakelijk dat je een breed blikveld hebt. Maar ook tijdens een mountainbike toertocht in de winter is het handig als je weet wat er zowel voor als naast je gebeurt.
Doen: Print woorden en nummers op A4-tjes en plak deze tijdelijk op verschillende hoogtes in de hoek van een kamer. Laat iemand met een simpele laserpen de verschillende printjes aanwijzen en zeg – terwijl je strak in de hoek blijft kijken - hardop de woorden en nummers. Voor maximaal effect moet je zo’n 1 tot 2 meter van de hoek afstaan.

OOG OM OOG - bescherming
Een goede (sport)bril biedt de ideale bescherming voor je kostbare ogen. Naast pasvorm zit het geheim van een sportbril vooral in de lenzen. Zo gebruiken veel wintersporters tijdens sneeuwval vaak oranje getinte lenzen voor een beter contrast en vinden mountainbikers het prettig om met blanco of gele glazen door het bos te rijden. De uiteindelijke lenskeuze is subjectief en hangt af van zowel de omgeving waarin je bezig bent (water, sneeuw, bos etc.) als van de weersomstandigheden (lees lichtomstandigheden). Daarnaast beschermt een goede bril je tegen allerlei ongewenste invloeden van buitenaf zoals vliegen, vuiligheid, takken etc. Je kunt kiezen voor een sportbril waarbij je zelf de lenzen moet verwisselen of voor een bril met zelf meekleurende lenzen.

DOORN IN HET OOG - veel voorkomende ongevallen
Als buitensporter loop je vaker het risico dat er iets in je oog terechtkomt dan de gemiddelde Nederlander. Hoewel de ‘schade’ in de meeste gevallen wel meevalt, is het toch handig als je in geval van nood weet wat je moet doen.

Schaafplek
Probleem: Je bent aan het trail runnen of mountainbiken en plotseling zwiept een tak je in het oog. Waarschijnlijk is je hoornvlies ‘bekrast’.
Behandeling: Meestal zorgt een schaafplek voor waterige ogen, gevoeligheid voor licht en een jeukend gevoel. Als de symptomen meevallen en je zicht wordt niet minder, dan zou je een gaasje op je ogen kunnen aanbrengen en deze 24 tot 48 uur laten zitten. Gaat je gezichtsvermogen achteruit en is je oog extreem pijnlijk, verbind het dan en ga naar een dokter of de eerste hulp.

Vreemd voorwerp
Probleem: Tijdens een snelle afdaling op je racefiets vliegt een insect recht in je oog.
Behandeling: Wrijf er niet in. Probeer je oog met water (bidon) of nog beter met een zoutoplossing te spoelen. Help dit niet, vraag dan iemand anders of hij de vlieg met bijvoorbeeld het puntje van een zakdoek uit je oog kan halen. Raakt je oog ontstoken, ga dan naar een dokter. Vooral bij ‘groene’ (bladeren, takjes etc.) objecten is de kans op ontsteking het grootst.

Sneeuwblindheid
Probleem: Zon, een strakblauwe hemel en een piste vol met poeder, dit wordt een topdag. Het enige dat je vergeten bent is je skibril. Lastig, maar overkomelijk denk je bij jezelf. Mis, de volgende dag voelen je ogen aan als schuurpapier en kun je nauwelijks meer wat zien. De combinatie van UV-stralen op grote hoogte en de weerspiegeling van de sneeuw hebben ervoor gezorgd dat je hoornvlies ‘verbrand’ is.
Behandeling: In de meeste gevallen duurt het branderige gevoel niet lang. Haal de contactlenzen, als je deze draagt, uit je ogen en leg een koud washandje over je gesloten ogen. Word de pijn na 12 uur niet minder en/of worden je ogen dikker? Ga naar een dokter.

Inslag
Probleem: Tijdens een partijtje squash stuitert de bal recht in je oog.
Behandeling: De klap kan je oogkas of het oog zelf hebben beschadigd. Soms veroorzaakt de impact een bloeding in het oog. Hoewel je hier vaak weinig last van hebt, is het toch aan te raden om meteen even langs de eerste hulp te gaan.

Waar of niet?

Eet veel wortels, dan zie je beter.
Niet echt. De ‘wortelmythe’ schijnt tijdens de Tweede Wereldoorlog te zijn ontstaan. De Britten wilden voorkomen dat de Duitsers te weten zouden komen dat zij tijdens hun bombardementen gebruikt maakten van een radar waarmee ze ook ’s nachts en tijdens slecht weer alles konden zien. Om de Duisters te misleiden, zou de Britse overheid het verhaal de wereld in hebben gebracht dat hun piloten, dankzij het eten van enorme hoeveelheden wortels, over een enorm scherp gezichtsvermogen beschikten. Toch hebben worteltjes wel iets met ogen te maken. Ze bevatten namelijk een hoge concentratie vitamine A en deze vitamine is essentieel om ook ’s nachts te kunnen zien. In ontwikkelde landen komt een vitamine A tekort echter zelden voor.

Is het veilig om na een oogoperatie hoog in de bergen te gaan lopen?
Dit hangt er vanaf af. Als je in de jaren ’80 of ’90 een zogenaamde radiale keratotomie-ingreep (hierbij worden met een scalpel kleine incisies in het hoornvlies aangebracht ) hebt ondergaan, dan kan boven de 4500 meter oedeem (zwelling) van het hoornvlies optreden waardoor het gezichtsvermogen wazig wordt. Tegenwoordig worden de meeste oogoperaties met een laser (LASIK-methode) uitgevoerd, waardoor het oog minder gevoelig is voor drukverschillen. Zo meldden in 2003 vijf Everest beklimmers die een LASIK-operatie hadden ondergaan, geen veranderingen in hun gezichtsvermogen tot 8046 meter. Op de top konden drie van hen zonder problemen van het onwerkelijke uitzicht genieten, bij de twee anderen was het zicht enigszins vertroebeld. Dit verdween echter weer tijdens de afdaling. Raadpleeg bij twijfel uiteraard altijd je oogarts!

Lezen in het donker is slecht voor je ogen
Hoe vaak wordt dit wel niet gezegd? Toch is er geen verschil tussen lezen, lopen, fietsen of autorijden in het donker. Het is wel zo dat het vermoeiend is om bij weinig licht te lezen. Daarom val je vaak sneller in slaap als je eerst nog even (bij weinig licht), bijvoorbeeld de Salt, gaat lezen. Lezen in het donker is dus niet slecht voor je ogen.

Doe altijd een lamp in de buurt van een tv aan
Dit hardnekkige fabeltje stamt uit de begindagen van de televisie en is verzonnen door de Amerikaan J. Robert Mendte. Volgens hem was het absolute noodzaak om achter of naast de televisie een lamp te laten branden, omdat een flikkerend beeldscherm slecht voor je ogen zou zijn. Waarom verzond hij deze leugen? Hij deed de pr voor een lampenfabrikant.