Fascinatie - Onverwacht inzicht

Interview met neurologe Jill Taylor over haar hersenbloeding

‘Jill Taylor bestond niet meer. Ik had geen weet meer van haar leven en was niet langer gebonden aan haar beslissingen of aan de beperkingen die zij zichzelf had opgelegd.‘

Op een ochtend in 1996 kreeg de Amerikaanse neuroloog Jill Taylor een hersenbloeding. Binnen enkele uren werd haar linkerhersenhelft vrijwel volledig uitgeschakeld, waardoor zij niet meer kon praten, lezen, schrijven, logisch denken en lopen. Het was een angstige ervaring, maar ook een prachtige belevenis. Voor het eerst voelde Taylor zich één met zichzelf, haar lichaam en de wereld om haar heen. Ze ervaarde hoe het is om de wereld te bezien vanuit een ander perspectief: de rechterhersenhelft. Salt-medewerker Tijn Touber sprak met haar.

Het was zeven uur in de ochtend toen de wekker ging. Zoals zo vaak drukte Jill Taylor op de snooze knop, maar toen zij zes minuten laten weer wakker werd, had ze het gevoel dat er iets niet klopte. Behalve een scherpe pijn achter haar linkeroog, leek het wel alsof ze losstond van de dagelijkse werkelijkheid. Als een toeschouwer keek ze naar de fascinerende wereld om haar heen. Het leek wel alsof ze voor het eerst zag hoe de werkelijkheid in elkaar stak, hoe alles met alles verbonden was in een prachtige en harmonieuze dans. Het was niet meer duidelijk waar haar eigen lichaam ophield en de rest van de wereld begon. Het was een haast religieuze ervaring en terugkijkend spreekt Taylor er met veel ontzag over: ‘Het was een glorieuze, euforische verrukking. Ik ervaarde de wereld als een groot Lalaland, zoals ik het ben gaan noemen.
Maar ineens raakte Taylor in paniek. Het drong namelijk tot haar door wat er aan de hand was: ze had een hersenbloeding en verkeerde in levensgevaar. ‘Ik stond onder de douche en plotseling besefte ik de ernst van de situatie: mijn linkerhersenhelft was uitgevallen. Ik had een beroerte en moest als de donder hulp zien te krijgen. Het volgende moment zakte ik weer weg in Lalaland en dacht alleen maar: Ik heb een beroerte, maar wat is dit cool! Ik bedoel: hoe vaak krijgt een hersenonderzoeker de kans om het effect van het uitvallen van de linkerhersenhelft – want daar bevond zich de bloeding – uit de eerste hand mee te maken?’

Hersenpraat
Het was voor Taylor een merkwaardige gewaarwording om enerzijds de beroerte te ondergaan en anderzijds als een goedgeschoolde, wetenschappelijke onderzoeker toe te kijken wat er gebeurde: ‘Het analytische, kritische deel van mijn hersenen (links) was vrijwel geheel uitgevallen en daarmee ook het besef van wie ik was. De linkerhersenhelft is namelijk dat deel van de hersenen dat ons voortdurend informeert over wie we zijn en wat onze meningen, standpunten, voorkeuren, geloofsovertuigingen, gewoontepatronen, enzovoorts zijn. Het verdeelt de wereld in vakjes, hokjes, concepten en woorden. In de linkerhersenhelft zitten ook de taalcentra die een bloem niet zozeer zien voor wat het is, maar deze onmiddelijk opdelen in stukjes en woorden: blaadjes, stengels, meeldraden, stuifmeel...’ De linkerhersenhelft vlecht de informatie die via de zintuigen binnenkomt voortdurend samen tot een interpretatie, een verhaal over de werkelijkheid. Taylor noemt het hersenpraat: ‘Een van de taken van de taalcentra is om onszelf te identificeren door ons er aan te herinneren wie we zijn. Het herhaalt voortdurend de details van ons leven, zodat we ons die kunnen herinneren. Het verschaft ons het innerlijke besef hoe we heten, waar we wonen en wie we denken te zijn.‘
Links ligt ook ons kritische vermogen: de automatische reacties op situaties of mensen die we niet ‘leuk’, ‘aardig’ of ‘goed’ vinden. Nu die kant van Taylor’s hersenen vrijwel niet meer functioneerde, werd niets meer hiërarchisch gerangschikt en gecategoriseerd als ‘goed’ of ‘fout’. Er waren geen regeltjes meer van hoe de dingen ‘hoorden‘ te zijn. Ook het besef van tijd en ruimte waren weggevallen, waardoor Taylor zich in één groot nu bevond. In het nu zie je wat wij mensen allemaal gemeen hebben met elkaar, in plaats van de verschillen. Je overziet het grote geheel, in plaats van gefixeerd te raken op de details.’

Hilarisch gegrom
Op die vroege koude december ochtend werd Jill Taylor dus heen en weer geslingerd tussen de eenheidservaring van Lalaland en de overlevingsreacties van de stervende linkerhersenhelft die vocht voor het behoud van de afgescheiden persoonlijkheid die Jill Taylor heette. Uiteindelijk was er nog net genoeg over van haar linkerhersenhelft om met heel veel moeite de buitenwereld te informeren over haar toestand. Door de ‘kriebels’ op een visitekaartje van een bevriend arts te vergelijken met de ‘kriebels’ op de telefoon wist ze uiteindelijk, na drie kwartier, iemand aan de lijn te krijgen.
De beschrijving van het gesprek dat ze vervolgens had, is zowel hilarisch als beangstigend. Toen de bevriende arts de telefoon opnam, hoorde ze hem spreken, maar was niet in staat zijn woorden te ontcijferen. Taylor: ‘Ik dacht: mijn hemel, hij klinkt als een golden retriever!‘ Maar ze was zo opgelucht dat ze door de telefoon riep: ‘Dit is Jill. Ik heb hulp nodig!‘ Tenminste, dat is wat ze probeerde te roepen. Wat er in feite uit haar mond kwam, leek meer op het gegrom en gekerm van een andere golden retriever.
Taylor schrok van haar eigen stemgeluid en besefte zich op dat moment dat de schade groter was dan ze had gedacht. Weer vochten paniek en overgave met elkaar, maar omdat ze langzamerhand zo moe was van de bovenmenselijke inspanning, liet ze zich langzaam wegzakken in de wetenschap dat ze er alles aan had gedaan om haar redding te organiseren. De laatste woorden die ze bewust tegen zichzelf zei, waren: ‘Denk eraan, denk er alsjeblieft aan dat je alles onthoudt van wat je meemaakt! Laat dit me inzicht geven in het uiteenvallen van mijn cognitieve vermogens.’

Een zegen
Uiteindelijk zou het Taylor acht jaar kosten om volledig te herstellen. Hoewel ze in eerste instantie een diep verdriet voelde over de ‘dood‘ van haar linkerhelftbewustzijn en de vrouw die zij ooit geweest was, voelde ze zich tegelijkertijd ook opgelucht omdat ze niet meer werd gedomineerd door haar oude emotionele programma’s. ‘Zonder de neurale en emotionele netwerken en voorkeuren die Jill Taylor ooit had, dacht ik niet meer zoals zij en voelde ik me niet meer verplicht om zoals haar te zijn,’ zegt ze. ‘In feite was dokter Jill Taylor de ochtend van de hersenbloeding overleden. Ze bestond niet meer. Ik had geen weet meer van haar leven, haar relaties, haar successen en haar fouten en was niet langer gebonden aan haar beslissingen of aan de beperkingen die zij zichzelf had opgelegd.‘
Wat dat betreft was de hersenbloeding een zegen, aldus Taylor: ‘Vóór mijn beroerte dacht ik dat ik een product was van mijn brein en dat ik nauwelijks iets te zeggen had over wat ik voelde en dacht. Sindsdien weet ik dat ik een keuze heb in wat er tussen mijn oren gebeurt. Ik hoef niet kritiek te leveren, ongeduldig en onvriendelijk te zijn.‘

Weer aan de praat
Een van de problemen waar Taylor tegenaan liep bij haar genezingsproces, was dat zij zich niet kon voorstellen hoe de enorme omvang van haar bewustzijn kon worden teruggeperst in dat kleine omhulsel van haar stoffelijke lichaam. ‘Stel je voor hoe heerlijk het voelt om je niet meer bewust te zijn van je fysieke grenzen en je jezelf zo groot voelt als het universum zelf. Kun je je voorstellen dat ik niet erg gemotiveerd was om weer terug te keren naar de overgestructureerde sleur van het gewone leven? Elke poging om mijn analytische helft in werking te stellen was uiterst pijnlijk.‘
Toch kreeg ze het voor elkaar om haar linkerhelft weer aan de praat te krijgen. Met behulp van haar moeder, die bij haar introk, leerde Taylor stapje voor stapje weer spreken, rekenen, lopen, benoemen, categoriseren, structureren, enzovoorts. Ze leerde kortom weer om ‘Jill Taylor‘ te zijn, met dien verstande, dat zij nu bewust kon kiezen welk deel zij wel en welk deel zij niet wilde activeren. ‘De vraag die ik mijzelf voortdurend stelde, was: wil ik een bepaalde vaardigheid herwinnen als die gepaard gaat met negatieve emoties? Bijvoorbeeld: kon ik mijn persoonlijke ego en machtspositie in de wereld herwinnen en het spel van hiërarchie meespelen zonder mijn gevoel van medeleven met andere mensen te verliezen en mijn overtuiging dat we allemaal gelijk zijn? Kon ik mijn pas ontdekte gevoel van verbondenheid met het universum behouden terwijl ik de individualiteit van mijn linkerhelft ontwikkelde?‘
Steeds opnieuw moest ze keuzes maken: wat wilde ze wel en wat wilde ze niet zijn. Voor Taylor was het een bevrijding om in te zien dat de waarneming van haarzelf en van de wereld in feite producten zijn van de netwerken die haar hersenen in de loop der tijd hadden gevormd: ‘Door het opnieuw opbouwen van mijn eigen brein met al haar gewoonten, voorkeuren en afkeuren, begreep ik dat ieder mens in feite zijn of haar eigen hersenspinsel is.’

Haar boek
Om ook anderen deelgenoot te maken van haar inzichten schreef Taylor een boek over haar ervaringen: Onverwacht Inzicht. Het boek is een pleidooi voor een nieuwe (of completere) manier van naar onszelf en onze omgeving te kijken. Als geen ander beseft Taylor zich nu de beperkingen van het eenzijdige linkerhersenhelft perspectief waarin de meeste van ons vastzitten. En hoewel Taylor sinds haar hersenbloeding nooit meer zo’n intense eenheidservaring heeft meegemaakt, is ze nu wel in staat om bewust terug te keren naar de diepe innerlijke vrede van ‘rechts‘.
Haar boek laat ons zien dat een mens een keuze heeft in hoe hij of zij naar de wereld kijkt en dat dit perspectief sterk bepalend is voor hoe wij ons voelen en gedragen. Door middel van simpele (meditatieve) oefeningen is iedereen in staat om afstand te nemen van de ‘hersenpraat van links‘ en zich er niet meer door te laten bepalen en opjagen. ‘Het is belangrijk om jezelf zo nu en dan los te maken van de kritische, dominante stem van de linkerhersenhelft en jezelf te ervaren als een volmaakt, compleet en schitterend wezen die al helemaal goed is en niets meer hoeft te worden,‘ zegt ze.
Ze is er zeker van dat iedereen dit kan leren: ‘Diepe innerlijke vrede is voor iedereen bereikbaar. Het Nirwana, zoals de boeddhisten het noemen, zetelt in het bewustzijn van onze rechterhersenhelft en we kunnen op elk gewenst moment aansluiting krijgen op dat deel van de hersenen. Vrede is maar één gedachte van ons verwijderd als we in staat zijn de dominante stem van de linkerhersenhelft het zwijgen op te leggen. Hoe? Door het te zien voor wat het is: concepten en ideeën over de werkelijkheid – niet de werkelijkheid zelf.‘

(on)bewuste keuze
Haar boek is inmiddels in 24 talen vertaald en Jill reist momenteel de wereld over om haar boodschap over te dragen. Ze helpt daarmee niet alleen mensen die een beroerte hebben gehad (en hun familieleden), maar ook gezonde mensen die door haar zijn gaan inzien dat ze wellicht eenzijdig gebruik maken van hun hersencapaciteit. Toch zal het nog wel even duren voordat onze samenleving de rechterhelft op waarde gaat schatten, denkt Taylor: ‘Meestal wordt het karakter van de rechterhelft belachelijk gemaakt en in een slecht daglicht gesteld, alleen maar omdat hij geen verbale taal verstaat en niet lineair kan denken. Het is een beetje een Dr. Jekyll en Mr. Hyde situatie, waarbij de rechterhelftpersoonlijkheid als een oncontroleerbare, mogelijk gewelddadige en onwetende zot wordt afgeschilderd, terwijl de linkerkant alle credits krijgt.‘
‘Jammer genoeg,‘ zegt Jill, ‘is het uiting geven aan rechterhelftgevoelens als dankbaarheid, empathie en liefdevolle aandacht een zeldzaamheid in onze samenleving. Veel mensen besteden eindeloos veel tijd en energie aan het bekritiseren, verlagen en beledigen van zichzelf en anderen. We moeten ons realiseren dat we als biologische wezens buitengewoon machtig zijn. Hoe meer bewuste aandacht we aan een bepaald netwerk geven, hoe meer zo’n netwerk de neiging heeft om al bij het minste of geringste in actie te komen.‘
Er is een wetenschappelijk feit dat Jill tijdens haar genezing heeft geholpen om ‘negatieve‘ neurale paden niet nodeloos te creëren of in stand te houden: ‘Ons emotionele brein bevat programma’s die automatisch worden opgeroepen – schrik, angst en woede bijvoorbeeld. Maar zo’n automatisme duurt minder dan negentig seconden. Na negentig seconden zijn alle chemische componenten van de reactie (adrenaline bijvoorbeeld) uit het bloed verdwenen. Als ik dus na zo’n woedeaanval of schrikreactie boos of angstig blijf, dan is dat geen automatisme, maar een (on)bewuste keuze. Die keuze kan iedereen, op ieder moment maken. Je kunt jezelf steeds opnieuw uitvinden.‘

Meer informatie: www.drjilltaylor.com
Het boek: Onverwacht Inzicht (Kosmos, 2008, ISBN: 978 90 215 3925 6)
Oorspronkelijke titel: My Stroke of Insight (Viking Penguin, 2006)