The Last Days of Shishmaref

Indringende film over de eerste klimaatvluchtelingen op aarde

Als de opwarming van de aarde doorzet zoals de film ‘An Inconvenient Truth’ van Al Gore ons heeft geschetst, dan zal Nederland in de ‘toekomst’ voor meer dan de helft onder water lopen. Een scenario dat voor de meesten van ons ver van ons bed en zelfs niet voor te stellen is. Voor zo’n 600 Eskimo’s in het piepkleine dorpje Shishmaref, Alaska, is dat wel even anders. Zij zijn nu al hun boeltje aan het pakken omdat hun huizen, vanwege het smelten van het ijs, letterlijk in zee vallen. De film The Last Days of Shishmaref, die vanaf 9 oktober in de bioscopen draait, schetst een indringend beeld van deze eerste klimaatvluchtelingen.

Niet over één nacht ijs
The Last Days of Shishmaref schetst 95 minuten lang een fascinerende beeld van het leven van de inwoners van Shishmaref. Filmmaker Jan Louter kwam in 2005 al op het idee om een film over het verdwijnende eiland te maken. “In januari 2005 las ik in de Franse krant Libe´ration een artikel over een eilandje in het noorden van Alaska dat door de opwarming van de aarde over tien jaar door de zee verzwolgen zal zijn. Twee jaar hebben we gewerkt om de documentaire van de grond te krijgen. Omroep LLiNK was meteen enthousiast, maar de financiering was niet eenvoudig. Het is door de enorme afstand en de extreme kou, logistiek een ingewikkeld en daardoor kostbaar project”, aldus Louter in zijn weblog dat hij tijdens de opnamen van de film bijhield. Eenmaal ter plaatse besefte de regisseur al snel dat het geen gewone opnamedagen zouden worden. “Het wordt vijf weken afzien, er is geen restaurant, geen hotel, geen café, geen verse groenten en geen drank in de winkel. Er is helemaal niets. Nou ja, niets van de westerse producten die we gewend zijn. We moeten ons ook continu aanpassen aan het dag- en nachtritme van de Inupiaqs. Ze slapen en eten als het hen uitkomt. Er is geen enkele structuur. Dat gaat op deze manier door tot eind september als de winter weer begint en de dagen ineen schrompelen tot een enkel uurtje daglicht.”

De dagen van Shishmaref zijn geteld
Het dorp Shishmaref telt ongeveer 150 (kleine) houten huizen, een kerk, twee winkels, een wasserette, een gezondheidscentrum, een bibliotheek en een gemeenschapscentrum waar de bewoners bijna iedere avond gepassioneerd bingo spelen en waar ze regelmatig vergaderen over de onvermijdelijke verhuizing. Quads en sneeuwscooters zijn de enige middelen van vervoer en het vliegveld bestaat uit slechts een strook asfalt – het enige asfalt op het hele eiland. Van stromend water, een warme douche, een restaurant of zelfs een vuilophaaldienst kunnen de Inupiaq alleen maar dromen. In de film zie je hoe de eilandbewoners douchen in een ijskoud badhuis, voornamelijk walrus, zeehond, vis, eend, gans, bessen en sommige groenten eten (een krop sla kost $ 7,-) en hoe ze niet anders kunnen dan al het afval rondom hun huis op te stapelen. De families die in de documentaire aan het woord komen, hoor je hier echter niet over. Ze kiezen bijna allemaal bewust voor dit harde bestaan. Hun leven staat in het teken van de jacht en het respect voor elkaar. Toch voelen ze de hete adem van de moderne tijd in hun nek.

Moraal van het verhaal
Ik moet eerlijk zeggen dat ik geen hooggespannen verwachtingen van de The last days of Shishmaref had. Ik dacht namelijk dat het de zoveelste klimaatfilm over zwemmende ijsberen en smeltende poolkappen zou zijn. Niets bleek minder waar te zijn. The last days is een is een mooi gemaakte documentaire waarin Jan Louter niet het gebruikelijke globale doemscenario schetst, maar ‘simpel’ laat zien hoe drie Inupiag families zich aan moeten passen aan de huidige tijd. De film gaat niet uitsluitend over klimaatverandering, maar ook over het samenkomen van verschillende culturen en tijdperken. De prachtige beelden van zowel de mensen als het landschap plus de ingetogen muziek versterken deze boodschap nog eens.
Hierdoor kwam bij mij het moraal van het verhaal veel duidelijker over dan bij An Inconvenient Truth het geval was. Want hoewel Shishmaref ergens in de buurt van de poolcirkel ligt, kon ik me na het zien van deze film goed voorstellen dat ook wij over tien, twintig of honderd jaar onze Waddeneilanden van de kaart kunnen gummen.

Shishmaref over 10 jaar
Een ander belangrijk verschil tussen The last days of Shishmaref en andere films is dat Shishmaref deel uit maakt van een multimediaal project dat de komende 10 jaar zal lopen. Zo komt er een fotoboek (publicatie in het najaar), een foto- en filmexpositie (9 november t/m 23 december in het Rotterdamse Las Palmas), een educatief programma voor middelbare scholen en uiteraard een zeer uitgebreide website (sinds juni online). De website, thelastdaysofshishmaref.nl, gaat door waar de film stopt. Bewoners van het dorp kunnen zelf videoverslagen, foto’s en teksten op de website zetten waardoor je een goed beeld krijgt van hun levenswijze en de aanstaande verhuizing.

Tell a friend