De sojaboon: wolf in schaapskleren?

Tekst: Tessa Koop

Sojaproducten zijn hip. Vooral bij vegetariërs die hun voeding grotendeels baseren op sojaproducten als sojamelk, sojakaas, sojayoghurt en niet te vergeten de vleesvervangers tempeh en tofu. Jarenlang is soja de hemel in geprezen vanwege de positieve effecten op onze gezondheid, maar sinds kort doen er ook negatieve verhalen de ronde. Hoe zit het nu met de onschuld van die kleine, gele boon?

Soja als ideaal alternatief
Eind jaren negentig nam de populariteit van soja in het Westen een hoge vlucht. Het bleek het ideale alternatief voor vlees- en zuivelproducten. Sojaproducten zijn namelijk rijk aan plantaardige eiwitten (de bouwstof van ons lichaam) en goede onverzadigde vetten. Dit laatste houdt het cholesterolgehalte in toom, waardoor het risico op hart- en vaatziekten afneemt. Verder zijn sojabonen de rijkste natuurlijke voedingsbron van isoflavonen. Nooit van gehoord? Het stofje heeft qua structuur veel weg van het vrouwelijke hormoon oestrogeen, wat een beschermende invloed heeft bij het voorkomen van hormoonafhankelijke kankers, zoals borstkanker. Maar ook zou het hartkwalen verminderen, de prostaat beschermen, vrouwen in de menopauze verlichten en de botdichtheid verbeteren.

Soja controverse
Om te beginnen kent soja sinds haar intrede in de Westerse wereld voor- en tegenstanders, en zolang niet alle effecten bekend zijn en mensen sojaproducten blijven eten zal de controverse blijven bestaan. Vreemd genoeg is een van de stofjes – isoflavonen – waar de sojaboon om geroemd wordt, ook tevens een van de grootste veroorzakers van deze controverse. Omdat isoflavonen zo’n goede werking blijken te hebben, hebben veel bedrijven isoflavonen bewerkt en toegevoegd aan andere producten zoals koekjes, repen, sappen etc.. en ook kun je isoflavonen tegenwoordig in pillen kopen. Eén ding is wel duidelijk, hoe meer bewerking de sojaboon heeft ondergaan, des te onduidelijker is het effect ervan en hoe meer je je moet afvragen waar het soja extract vandaan komt. Vandaar dat het consumeren van pure sojaproducten het meest aan te raden is.

Greenpeace maakt zich zorgen
Sojabonen worden al meer dan duizend jaar gebruikt in China en ook in vele anders Oosterse landen maakt soja onderdeel uit van de dagelijkse maaltijd. Het plantje, dat onderdeel uitmaakt van de peulenfamilie, wordt ongeveer een meter hoog. Een sojaboon bevat 18% vet en circa 45% procent eiwit. Tegenwoordig wordt soja voornamelijk geteeld in Amerika en sinds 1995 (vanwege de vraag) ook in Brazilië en Argentinië. Hier begint de kritiek op soja. Milieuorganisatie Greenpeace maakt zich grote zorgen over het Amazoneregenwoud in Brazilië. De oprukkende sojateelt heeft namelijk grote milieuproblemen met zich mee gebracht, zoals ontbossing, erosie en watervervuiling door landbouwchemicaliën. Daarbij is meer dan de helft van de sojagewassen genetisch gemanipuleerd, zodat ze immuun zijn voor bestrijdingsmiddelen. Genetische manipulatie is simpel gezegd: knip- en plakwerk met genen, de dragers van het erfelijke materiaal.

Genetische manipulatie en onze gezondheid
Of dat schadelijk is voor onze gezondheid? Daar is nog niet zoveel over bekend. Gelukkig zijn er ook sojamerken – zoals Alpro Soya en Provamel – die zich ver houden van genetische manipulatie: “We weten exact waar onze niet-genetisch gemanipuleerde bonen vandaan komen, dankzij ons traceersysteem dat onafhankelijk wordt gekeurd en beheerd. We produceren wel in Brazilië maar blijven ver van het kostbare regenwoud vandaan” aldus Ellis Baggen van Alpro Soya. “Wij respecteren het milieu en de mens bij het telen en verwerken van sojabonen. We jagen niet de laagste prijs per kilo na en is er direct contact met de telers.”

Soja en belans
In dat opzicht lijkt de sojaboon dus steeds meer op een wolf in schaapskleren. Zeker nu ook de gezondheidsvoordelen her en der in twijfel worden getrokken. De website Food-info.net van het departement Levensmiddelen technologie van Wageningen Universiteit bevestigt de onduidelijkheid: “Wetenschappers zijn druk bezig met onderzoek naar de precieze effecten van soja op onze gezondheid. Definitieve conclusies kunnen dan ook niet getrokken worden.” Voor het gebruik van soja geldt eigenlijk hetzelfde als wat voor veel andere voedingsmiddelen geldt: balans! Heb je een goed gevoel bij het eten ervan en merk je positieve effecten, eet het dan maar maak het onderdeel van een veelzijdige voeding en beperk je consumptie van soja tot twee, drie keer per week. Reageer je niet goed op soja of ben je er allergisch voor, vermijd het eten ervan dan.

Meer informatie: Alprosoya.com, Food-info.net, Soja.nl, Chivo.nl