We gaan verantwoord op reis, maar hoe doe ik dat?

Wat doe je als je volgende week tussen de huizenhoge Hawaïaanse golven wilt surfen, in de Alpen wilt mountainbiken of in een Tibetaans klooster tot jezelf wilt komen? Simpel, via internet boek je de reis en vervolgens stap je in auto, trein, bus of vliegtuig richting je reisbestemming. Maar is reizen tegenwoordig nog wel zo simpel? Wat is de impact van onze toenemende reislust op de lokale natuur en cultuur? Ard Krikke zocht uit hoe je bewust(er) op reis kunt gaan. Want thuisblijven is niet de oplossing.

Duurzaam toerisme, ecotoerisme en zelfs ook al geotoerisme; het zijn termen die we de laatste jaren steeds vaker horen. Maar wat houdt dat nu in? Een definitie: een duurzame ontwikkeling van toerisme in een land, regio of een toeristische bestemming streeft naar een evenwicht in de relatie tussen economische, ecologische en sociaal-culturele aspecten. Simpeler gezegd: toerisme waarbij behoud van de natuur, de cultuur en de mensenrechten centraal staat. Sinds mensenheugenis gaan we graag op reis, maar met het toenemen van het reizen, neemt ook de impact op mens en natuur toe. Gelukkig staat hier een groeiende groep mensen tegenover die geen schade toe wil brengen als gevolg van hun vakantie en verantwoord wil reizen. Maar hoe doe je dit in de praktijk?

Verantwoord reizen betekent dat je als reiziger je verantwoordelijkheid neemt voor je handelen onderweg. Dat betekent om te beginnen dat je een paar knoppen om moet zetten. Door bewust(er) te kiezen kun je je persoonlijke impact verkleinen en een positieve bijdrage leveren. Zo word je deel van de oplossing in plaats van het probleem. Als iedereen dit in overweging zou nemen, kan verantwoord reizen een enorm krachtig instrument zijn voor het behoud van alle zaken die we belangrijk vinden en het verder ontwikkelen van duurzaam toerisme. Verantwoord reizen staat voor drie zaken:

1. Milieu
Reis op een manier die zo min mogelijk impact heeft op het milieu. Lever waar mogelijk je bijdragen (geld of fysieke hulp) aan het behoud van biosystemen, wildernis en natuurlijk- en cultureel erfgoed.

2. Sociaal/culturele aspect
Reis met respect voor de cultuur en haar tradities en erken de mensenrechten. Wees je bewust van keuzes die je maakt en die het leven en de toekomst van mensen zowel negatief als positief kunnen beïnvloeden. Probeer als reiziger in contact te treden met de lokale bevolking en zoveel mogelijk informatie met elkaar uit te wisselen. Op deze wijze kun je bijdragen aan het streven naar universele vriendschap, wat in 1947 één van de doelstellingen was van de Conventie van Chicago waarin de afspraken over de internationale luchtvaart zijn vastgelegd.

3. Economische aspect

Steun de locale economie. Handel zo veel mogelijk volgens de fair trade principes. Zorg dat het geld dat je besteedt in de plaatselijke gemeenschap terechtkomt en niet afvloeit naar grote buitenlandse bedrijven. Met name in Aziatische landen stroomt soms meer dan 50% van het met toerisme verdiende geld terug naar Westerse bedrijven.

Cijfers, cijfers, cijfers.....
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS ) is de vakantieparticipatie van de Nederlander – het aandeel van de bevolking dat minimaal eenmaal op vakantie gaat op jaarbasis – de hoogste van de wereld. Zo blijkt uit ‘Toerisme en recreatie in cijfers 2006’ van het CBS dat in 2005 17 miljoen vakanties in het buitenland werden doorgebracht. Dit staat gelijk aan ruim 40 miljard reizigerskilometers. Daarvan werd 56% met de auto en 32% met het vliegtuig afgelegd. En volgens de World Tourism Organisation (WTO) blijft het aantal vakanties in de toekomst alleen maar stijgen en het Milieu- en Natuur planbureau heeft uitgerekend dat de Nederlander in het jaar 2040 bijna 40 miljoen keer naar een bestemming buiten Europa vliegen.

En nog meer (eco)cijfers

- In de hele wereld werken zo’n 200 miljoen mensen in de toeristische sector, dit staat gelijk aan 8% van de banen wereldwijd. Voor 83% van de ontwikkelingslanden is toerisme het belangrijkste exportproduct.
- Voor 40 van de armste landen ter wereld is toerisme, na olie, het belangrijkste middel om aan buitenlandse valuta te komen.
- Ecotoerisme groeit sinds 1990 met 20 tot 34% per jaar.
- In 2004 groeide ecotoerisme drie keer sneller dan de rest van de toeristische industrie.
- Ecotoeristen geven wel tot 18 keer meer uit dan normale toeristen.
- 42% van de Duitse reizigers (25 miljoen mensen) vindt het belangrijk dat ze in een ecovriendelijke accommodatie verblijven.
- 50% van de Britse reizigers heeft voorkeur voor een reisorganisatie die zich bewust is van duurzaam reizen.

Bron: ‘Ecotourism fact Sheet 2005’ van The International Ecotourism Society (ecotourism.org)

KEEP IT GREEN AND CLEAN
Het is onmogelijk om één vervoermiddel als minst milieubelastend aan te wijzen. Een hogesnelheidstrein is bijvoorbeeld minder milieuvriendelijk dan een reguliere intercity en een bus die slechts voor een kwart met reizigers is gevuld kan weer niet op tegen een zuinige auto waar vier mensen in zitten. Daarentegen stoot een vliegtuig, zelfs bij een bezettingsgraad van 100%, nog steeds twee keer zo veel CO2 per reizigerskilometer uit dan een intercity trein. Maar bij een dergelijke bezettingsgraad scoort het vliegtuig wel weer beter dan de gemiddelde auto (bron: Globus, tilburguniversity.nl/globus). We geven je een paar richtlijnen aan de hand waarvan jij het milieu een handje kunt gaan helpen.

1. Compenseer je CO2-uitstoot.
In Nederland worden jaarlijks meer dan zes miljoen vliegreizen geboekt, waarvan eenderde zakelijk. De uitstoot van broeikasgassen wordt voor ongeveer 3% veroorzaakt door dit vliegverkeer. Ondanks het Kyoto verdrag - dat in 1997 in de gelijknamige Japanse stad werd opgesteld en de uitstoot van broeikasgassen (CO2) wereldwijd aanpakt – zijn er over dit onderwerp in de luchtvaart nog geen internationale afspraken gemaakt. Gelukkig kun je als individu echter al wel wat doen, en nemen steeds meer mensen hun eigen verantwoordelijkheid. Onder meer door het compenseren van de CO2-uitstoot van de vluchten die je neemt. Dit kun je doen door certificaten te kopen waarmee organisaties als GreenSeat, Trees for Travel en Klimaatneutraal, bomen planten. Bomen halen CO2 uit de lucht omdat ze dit nodig hebben om te kunnen groeien. Met het planten van bossen kun je ervoor zorgen dat de CO2-uitstoot met een kwart wordt verminderd. Lossen we het probleem met het planten van bomen op? Nee, maar je kunt wel tijd winnen en tegelijkertijd aan andere milieuproblemen werken.

2. Overweg ook eens andere manieren van reizen.
Naast vliegtuigen zijn treinen, bussen, kajaks, fietsen en uiteraard ook lopen alternatieven die de moeite van het overwegen waard zijn. Ze zijn daarbij ook nog eens perfect om met de lokale bevolking in contact te komen. Uiteraard moet je een vliegtuig pakken om bijvoorbeeld naar een ander continent te vliegen. Maar als je eenmaal ter plaatse bent, overweeg dan om ook eens een bus of trein te pakken.

3. Blijf eens dichter bij thuis.

Ver weg is niet altijd beter. Je zou kunnen overwegen om een keer dichter bij huis je vakantie te vieren. Stap niet altijd zomaar zonder na te denken in het vliegtuig om aan de andere kant van de wereld te gaan fietsen of te hiken. Overweeg ook eens een vakantie in Nederland of in de omliggende landen.

4. Stel jezelf (maar ook de reisorganisatie) kritische vragen.
Wat verwacht je van je vakantie, wat wil je doen en zien en moet je hiervoor per se naar het andere eind van de wereld? Moét je met het vliegtuig of kun je ook op een andere manier reizen? En als ik dan moet vliegen, kan ik dan ter plekke misschien meer doen door bijvoorbeeld voor een duurzame accommodatie te kiezen, langer op één plek te blijven en daar meer te genieten? Let op ecolabels. Kijk ook naar de prijs van een vakantie. Een (extreem) lage prijs is misschien leuk voor jou, maar het betekent doorgaans dat het ten koste gaat van iets of iemand aan de andere kant van de lijn. Een hoge prijs staat daarentegen niet automatisch voor verantwoord. Stel vragen aan je reisorganisatie. Kortom, door alleen al over dit soort zaken na te denken, zal je reisgedrag positief beïnvloed worden.

Greenseat.com
Treesfortravel.nl
Climateneutralgroup.com

Top 10 foute souvenirs
1. Koraal, verwerkt tot sieraden of gewoon onbewerkt van het strand.
2. Grote schelpen, onbewerkt of verwerkt tot asbak, lampje, etc.
3. Alle voorwerpen van ivoor.
4. Opgezette (zee)schildpadden, bewerkte schilden, pennenbakken, sierdoosjes, etc.
5. Tassen, jassen, riemen, hoeden, etc van grote katten.
6. Portefeuilles, handtassen, laarzen, sieraden, etc van slangen & hagedissen.
7. Hetzelfde geldt voor krokodillen.
8. Eieren maar ook souvenirs met veren van wilde vogels, zoals papegaaien.
9. Bijzondere vlinders en andere insecten ingelijst of levend.
10. Orchideeën & cactussen, met uitzondering van rainsticks

Info: wnf.nl/souvenirs

BIJ WIE MOET IK NU ZIJN?

Duurzame reisorganisaties
De hele discussie over verantwoord reizen heeft uiteraard ook zijn gevolgen gehad voor de hele reisindustrie. Maar hoe weet je als ‘eco leek’ nu bij wie je moet zijn? Bestaande reisorganisaties zoals TUI (tui.nl), de grootste reisorganisatie van Nederland, heeft bijvoorbeeld een ‘duurzaam coördinator’ in dienst, die voor samenwerking met diverse nationale en internationale organisaties zorgt op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen en duurzame toeristische ontwikkeling. Op deze wijze verbetert TUI haar inkoop en verkoop van duurzame vakantieproducten. Weer andere reisorganisaties, zoals bijvoorbeeld Baobap, Sawadee en nieuwkomers zoals FairGroundSessions gaan vaak nog een stapje verder. Naast genieten van je vakantie zorgen zij er voor dat je ook nog een positieve bijdrage doet. Bij Baobap (baobab.nl) kun je bijvoorbeeld een zogenaamde ‘United vakantie’ boeken naar Guatemala waarbij je een rondreis door dit schitterende Zuid-Amerikaanse land combineert met het meebouwen aan een huis in de buurt de oude koloniale stad Antigua in Mexico. Sawadee (sawadee.nl) biedt reizigers een 27-daagse rondreis aan door Maleisisch Borneo waarbij je kennismaakt met zeldzame inheemse dieren waaronder neusapen, orang-oetans en neushoornvogels. Je gaat met de Iban, ooit gevreesde koppensneller, op onderzoek in het tropische regenwoud uit en krijg je onder andere tekst en uitleg over jachttechnieken en geneeskrachtige planten. Verder waadt je door rivieren, wandel je over de ‘Headhunters Trails’ en je kunt de hoogste berg (4101 meter) van Zuidoost-Azië beklimmen. De reis eindigt op het tropisch eiland Pulau Tiga. Tijdens deze reis bezoek je diverse projecten die met steun van het WNF zijn opgezet en kun je met eigen ogen zien hoe de inheemse dieren worden beschermd. Overnachten gebeurt veelal in traditionele longhouses.
FairGroundSessions (fairgroundsessions.nl) reist met haar ‘Surfing for life’ reisprogramma naar Brazilië. In het strandparadijs Canoa Quebrada worden al je tropische wensen vervuld: duiken, surfen, buggy rijden, cocktails drinken, noem het maar op. Daarnaast help je in het kleine stranddorpje Aquiraz de lokale bevolking mee bij de bouw van een gemeenschapscentrum en werk je aan het opzetten van een lokaal natuurreservaat.
Een goede hulp bij het vinden van een duurzame vakantie is de website van Travelsense (travelsense.nl), een onafhankelijke organisatie die uit het totale aanbod van reizen en vakanties van Nederlandse reisorganisaties, de reizen met een duurzaam karakter filtert. Ook selecteert de organisatie wereldwijd accommodaties die zich onderscheiden op het gebied van natuur en cultuur.

Meer info
ecotoerisme.nl
ecotoerisme.startpagina.nl
ecotourism.org
natourdata.net (International Union for the Conservation of Nature)
milieucentraal.nl
wnf.nl
travelsense.nl
eco-tip.org
ecotrans.org

Wait for it...