Naar de haaien! In Zuid-Afrika

Tekst & fotografie: Rutger Geerling (Fotograferen.net)

Mijn hart bonkt in m’n keel. Dit is iets heel bijzonders.

Je mag kiezen: zwem je liever tussen metersgrote haaien met enorme bekken vol scherpe tanden of kies je voor de veiligheid van de tralies van een kooi die in het water hangt, terwijl de gevreesde witte haai op decimeters van je neus voorbij zwemt? In Zuid-Afrika, dat als nummer 1 kooiduikbestemming van de wereld geldt, is dit een hele normale vraag. Hier kun je immers als toerist naar de haaien.

“Het zijn slechts grote pussycats” had hij gezegd voor we het water ingingen. Ik herhaal het nog maar een paar keer in mijn hoofd “pussycats, pussycats, pussycats…”. Want wat ik op slechts een paar meter voor me zie is namelijk geen lieftallig poesje maar een bijna vier meter grote Tijgerhaai, min of meer de gevaarlijkste vis van de zee! Het enorme dier komt recht op me af, ik houd mijn camera dan ook angstvallig voor me alsof het een waar schild betreft. Het dichtbij komen was me al voorspeld want, zeiden ze, “haaien zijn erg nieuwsgierig naar camera’s, het elektromagnetische veld vinden ze reuze interessant”. “Misschien”, had onze gids gezegd, “moet je ze even wegduwen als ze echt te dichtbij komen”. “Pussycats, wegduwen.”, voor de zekerheid herhaal ik het nog maar even. Maar Mark Addison, onze gids en haaienexpert, heeft gelijk, de enorme haai doet helemaal niks en zwemt rustig langs terwijl ik opgelucht adem haal. Een paar minuten later als de met tijgerstrepen bedekte haai weer voorbij komt zetten, ben ik over mijn eerste angst heen en kan ik genieten van dit unieke schouwspel onder water: zwemmen met zogenaamd levensgevaarlijke haaien!

De kans om door een defect broodrooster aan je einde te komen is honderden malen groter dan door een haai gepakt te worden

Wellicht moet er eerst nog even wat worden rechtgezet: haaien eten geen duikers. Sterker nog, haaien eten zelfs geen mensen! Natuurlijk, ze willen in hun nieuwsgierigheid wel eens precies nagaan wat er nu boven hun zwemt. Voor de onfortuinlijke badgast die in troebel water zwemt bij riviermondingen of de surfer die van onderen op een schildpad lijkt, is het helaas dan vaak goed raak. Want een haai die even kijkt wat je bent, doet dat met zijn of haar vlijmscherpe tanden. En daar is de zacht geconstrueerde mens niet tegen bestand. Maar laten we wel reëel zijn, wereldwijd komen er tussen de zes en tien mensen om het leven door haaien. Vorig jaar waren het er zelfs maar vier, de kans om door een defect broodrooster aan je einde te komen is honderden malen groter.
In Zuid-Afrika, waar gelukkig nog heel veel van deze prachtbeesten rondzwemmen, heb je steeds vaker de mogelijkheid om de haaien van heel dichtbij te bekijken.

Mark is vaste gids voor BBC, Discovery en National Geographic en is een jaar of zeven geleden begonnen met het duiken en snorkelen met Tijgerhaaien bij de riffen van Aliwal Shoal. Hij kwam er destijds achter dat deze haaien de lawaaierige (want: bubbels) en met stalen fles behangen duikers geheel met rust laten, zelfs als ze worden gelokt met visafval en grote stukken tonijn.
Maar goed, niet iedereen vindt het wat om tussen gelokte haaien te zwemmen. Je kunt ook 50 kilometer zuidelijker terecht, in het badplaatsje Shelley Beach waar je bij de voor de deur gelegen Protea Banks riffen helemaal puur natuur onder water kunt gaan. Sinds een jaar of tien wordt hier namelijk gedoken bij een heel bijzondere grot. Het is echter niet voor iedereen geschikt want alleen al het uitvaren door de woeste branding is een spektakel op zich. Als enthousiast duikliefhebber wil ik me deze kans echter niet laten ontgaan. Om geen tijd te verliezen zijn we, gids Trevor Krull en ik, die dag dan ook heel vroeg opgestaan. We hebben echter geluk, na dagenlang verkeerde wind zien we kans om ons met een noodgang een weg te banen tussen de golven door. Dan zijn we de branding uit. Nadat we nog wat doorvaren zwemmen we nog geen half uur later over de diepe bodem van deze riffen, op weg naar een kleine grot die vol schijnt te zitten met gevaarlijk uitziende haaien: de Ragged Tooth Sharks of Raggies zoals men ze hier noemt. En onze gids heeft niet gelogen. Terwijl we zo rustig mogelijk op de bodem blijven liggen, zien we de dieren keer op keer voorbij zwemmen. Gelukkig totaal onschuldig maar als je zo’n bek vol uitstekende tanden met de daaraan vastzittende drie meter haai op aanraakafstand voor je langs ziet zwemmen, ben je toch flink onder de indruk. Mijn hart bonkt in m’n keel. Dit is iets heel bijzonders.

De snelheid waarmee haaien door de mens wordt uitgeroeid is stuitend

Dan is het tijd om verder naar het zuiden af te zakken, naar het plaatsje Gansbaai dat inmiddels wereldberoemd is geworden vanwege het feit dat dit misschien wel de beste plek ter wereld is om de meest gevreesde haai van allemaal te zien: de Witdoodshaai zoals die zo mooi in het Afrikaans heet. De witte haai dus. We zijn te gast bij Brian McFarlane, een man die je misschien ook wel eens hebt gezien bij het zappen naar Discovery Channel. Hij, en plaatsgenoot Andre Hartman hebben namelijk bijna elke filmploeg van de wereld wel over de vloer gehad en niet voor niets.
Dit keer doen we wat voorzichtiger en duiken we een kooi in. We liggen nog geen vijf minuten voor anker als de eerste haai al langszij komt om te zien waar het aasspoor vandaan komt. Voeren van de haaien is absoluut verboden maar lokken mag wel. Zuid Afrika is namelijk het eerste land ter wereld dat deze haai in bescherming nam. Een netje visafval lokt de haaien richting de boot waarna met een oude tonijnkop aan een touw de haai zo dicht mogelijk langs de boot wordt gelokt. En dat gaat bijzonder goed, want vanuit de kooi zou je, als je dat zou durven, de haaien gewoon kunnen aanraken. Maar goed, niemand die dat doet want als je één keer die tanden voorbij hebt zien zwemmen, ben je zo onder de indruk dat je haast een buiging onder water maakt. Toch zijn de dieren opmerkelijk afstandelijk. Ze schijnen zelfs bang voor ons te zijn en we moeten onze adem zelfs inhouden omdat een luchtslang te veel herrie maakt, waardoor ze niet dichtbij durven te komen. Je kan het je haast niet voorstellen dat zo’n indrukwekkend en sterk dier bang voor ons is. Nou ja, misschien ook wel want de snelheid waarmee haaien door de mens wordt uitgeroeid is stuitend. Naar schatting 100 miljoen haaien worden levend ontdaan van hun vinnen en dodelijk verwond teruggegooid in zee ten behoeve van haaienvinnensoep, dubieuze kankermedicijnen of gewoon voor de ‘sport’.

We sluiten onze verkenning af in het zuidelijkste deel van dit land, in het aquarium van Kaapstad waar je veel te weten kunt komen over haaien en over de bescherming van deze schitterende beesten. In het aquarium kun je ook een duik nemen in de enorme tank waar allemaal grote vissen, waaronder weer de Ragged Tooth Shark (Raggies), rondzwemmen. Een grote, loom zwemmende, haai herinnert me er dan ook weer aan dat dit allemaal helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Het is echter ontzettend grappig om aan de andere kant van de ruit te zwemmen en te zwaaien naar de vele enthousiaste kinderen die hun ogen niet kunnen geloven: want welke idioot laat zich nu afzakken in een tank vol haaien? Nou ja, heel veel mensen dus tegenwoordig. Wil je dat zelf ook eens doen, dan zijn hier een paar goede adressen.

Mark Addison
De man en plek om te duiken met grote, wilde Tijgerhaaien op de Aliwal Shoal, zo’n 50 kilometer ten zuiden van Durban. Dit allemaal zonder kooi. Geen zin om een complete duikuitrusting aan te trekken? Geen probleem want al snorkelend zie je ze ook perfect!
www.bluewilderness.co.za

Trevor Krull

Echt één van de pioniers van het duiken met haaien zonder kooi, vooral Ragged Tooth Sharks maar ook Hamerhaaien en Zambezi haaien zijn graag geziene gasten. 100 kilometer ten zuiden van Durban. Vanwege de diepte (30+ meter) en mogelijke stromingen alleen geschikt voor ervaren duikers.
www.africanodyssea.co.za

Brain McFarlane
Dé kooiduikorganisatie van dit moment. Werkt zeer professioneel en geeft bijna garantie op het zien van witte haaien, zelfs in de slechte maanden (november-februari). Geen duikbrevet of ervaring nodig.
www.sharkcagediving.net

Andre Hartman
De man die met witte haaien zwemt en snorkelt en de persoon die Gansbaai qua kooiduiken op de wereldkaart heeft gezet.
www.andrehartman.com

Aquariumduiken met haaien

Kaapstad 2 Oceans Aquarium - www.aquarium.co.za
Durban Ushaka Marine World - www.ushakamarineworld.co.za

Algemene informatie over Zuid-Afrika
www.southafrica.net
www.southafrica.com
www.africaguide.com
www.flysaa.com


Help de haai!

Haaien worden over de hele wereld letterlijk in moordtempo afgemaakt, ten behoeve van haaienvinnensoep, dubieuze kankermedicijnen of gewoon voor de ‘sport’. De witte haai is sinds kort overal beschermd maar of dat genoeg zal zijn. Wat je zelf kunt doen? In ieder geval stoppen met het eten van haaienvinnensoep.

Op deze websites vind je meer informatie over deze zwaar bedreigde dieren:
www.whitesharktrust.org
www.sharklife.co.za
www.aoca.org.za
www.flmnh.ufl.edu/fish/Sharks/sharks.htm

Wait for it...